Adjustment Disorder (ภาวะการปรับตัวผิดปกติ)

ภาวะการปรับตัวผิดปกติ (Adjustment Disorder) มีสาเหตุชัดเจนจากภาวะความกดดันก่อให้ผู้ป่วยเกิดความเครียดจนไม่สามารถปรับตัวได้อย่างเหมาะสม เกิดอาการทางคลินิกตามมา โดยมีอาการไม่เกิน 6 เดือน จัดอยู่ในกลุ่มโรคจิตเวชที่เป็นแบบ non-psychotic ซึ่งสามารถหายเป็นปกติได้ โดยที่อาการทางจิตเวชมักจะเกิดภายใน 3 เดือนหลังจากมีภาวะความกดดันมากระทบ

บางรายมีอาการเพียง 2-3 วัน หรือ 2-3 สัปดาห์แต่จะไม่นานเกิน 6 เดือน จากการติดตามผู้ป่วยที่เคยได้รับการวิินิจฉัยว่าเป็น Adjustment Disorder ไป 3-4  ปี พบว่า ร้อยละ 25 ที่กลับมาด้วยปัญหาเดิม และในกลุ่มนี้อาจเปลี่ยนแปลงการวินิจฉัยเป็นความผิดปกติอย่างอื่นเช่น Personality Disorder ร้อยละ 47 และ Neurotic Disorder ร้อยละ 25

ความรุนแรงของเหตุการณ์ไม่สามารถทำนายความรุนแรงของปฏิกิริยาตอบสนองได้ ผู้ที่มีจิตใจอ่อนแออาจจะมีความผิดปกติอย่างมากต่อความกดดันในระดับต่ำถึงปานกลาง ในขณะที่ผู้อื่นอาจเกิดความผิดปกติเพียงเล็กน้อยทั้งที่ได้รับความกดดันอย่างรุนแรงและต่อเนื่อง

สาเหตุความกดดันอาจมีเพียงอย่างเดียว หรือหลายอย่างประกอบกัน ก็ได้ ความกดดันอาจเกิดจากครอบครัว ทำให้เป็นปัญหากับบุคคลใดบุคคลหนึ่งในครอบครัว หรือกับทุกคนในครอบครัวก็ได้ หรืออาจเป็นปัญหาของชุมชน โดยกลุ่มคนที่พบสถานการณ์ร่วมกัน กาจเกิดปัญหาการปรับตัวได้เช่นกัน เช่น ภาวะสงคราม การอพยพถิ่นที่อยู่ เป็นต้น

สาเหตุโดยตรงของโรคนี้คือภาวะความกดดัน ลักษณะความกดดันจากภาวะจิตสังคมที่พบบ่อยได้แก่ ปัญหาที่เกิดจากในครอบครัว หน้าที่การงาน ความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล ปัญหาด้านการเงิน ความเจ็บป่วยทางด้านร่างกายหรือจิตใจ ตลอดจนความเปลี่ยนแปลงของวงจรชีวิตคนเรา เช่น วัยรุ่น การมีประตำเดือนครั้งแรก การแต่งงาน เป็นต้น หรือความกดดันอย่างอื่นเช่น ภัยทางธรรมชาติ ระเบิด สงคราม

ระดับของการตอบสนองไม่ได้สัมพันธ์อย่างตรงไปตรงมากับระดับของความรุนแรงและความกดดัน แต่จะเป็นความสัมพันธ์ร่วมกันของปัจจัยต่อไปนี้

  1. Stressors คือ ลักษณะของความกดดันที่เป็นสาเหตุให้เกิดปัญหา
  2. Situational context คือ สภาวะแวดล้อมขณะนั้นของผู้ป่วย เช่น คณะตั้งครรภ์ ใกล้คลอด  ได้ยินข่าวสามีประสบอุบัติเหตุ
  3. Intrapersonal factors คือสาเหตุในตัวผู้ป่วยเอง เช่น นิสัยวิธีการปรับตัวโดยเฉพาะในกลุ่มบุคคลที่มีความผิดปกติทางบุคลิกภาพ หรือมีความผิดปกติทางด้านสมองมาก่อน จะมีความต้านทานต่อความกดดันได้น้อยกว่าคนทั่วไป ทำให้เกิดปัญหาภาวะการปรับตัวผิดปกติได้บ่อยกว่า

อ่านบทความเต็มๆได้ที่